Ayşegül Ağan1
Tarihsel katmanları ve kültürel dokusuyla Anadolu’nun önemli şehirlerinden biri olan Balıkesir, yüzyıllar boyu süregelen yerel ticaret geleneklerine sahip bir kenttir. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren demiryolu ulaşımının devreye girmesi, Balıkesir’in diğer kentlerle olan ilişkilerini güçlendirmiş ve ticari faaliyetlerini yaygınlaştırmıştır. Şehrin ticari merkezi, İstasyon Binası ile Zağnos Paşa Camii aksında ve çevresinde gelişim göstermiştir. Kentteki ziyaretçi sayısının artması, konaklama ihtiyacını doğurmuş ve mevcut hanların yanı sıra yeni konaklama yapılarının inşasına da yol açmıştır. Bu bağlamda, Balıkesir’in çarşı merkezinde, İbrahim Bey Camii'nin karşısında 19. yüzyılın sonlarında inşa edilen Camlı Bedesten, bu dönemin önemli yapılarından biridir. Kentin ilk oteli olarak tanınan bu yapı, Geç Osmanlı Dönemi’nin kent içindeki önemli ticari temsillerinden biri olup, Balıkesir’deki mimari miras unsurları arasında yer almaktadır. Zaman içerisinde işlevsel ve mekânsal değişimler ve dönüşümler yaşamıştır. Bu araştırma, son 40 yılda eski önemini yitiren ve kentli tarafından da farkedilmeyen Camlı Bedesten’in tarihsel kullanım evrelerini, kent içindeki yeri ve önemini, mimari biçimlenişi ve günümüzdeki durumunu koruma bağlamında irdelemeyi amaçlamaktadır.
Bu çalışmada; nitel gözlem, yerinde incelenme, mimari belgeleme, arşiv taraması ve kullanıcı görüşmeleri yöntemlerini kullanılmıştır. Bu yöntemler neticesinde elde edilen bilgi ve materyaller ile Camlı Bedesten'in tarihsel süreçte geçirdiği değişimler ortaya konmuş, mevcut durumu belgelenmiş ve yapının korunmasına yönelik somut öneriler sunulmuştur.
Abstract
alıkesir, one of Anatolia's important cities with its historical layers and cultural fabric, is a city with centuries-old local trade traditions. The introduction of railway transportation in the second half of the 19th century strengthened Balıkesir's relations with other cities and expanded its commercial activities. The city's commercial center developed around the Station Building and Zağanos Paşa Mosque. The increase in the number of visitors to the city created a need for accommodation, leading to the construction of new lodging structures in addition to the existing inns. In this context, the Camlı Bedesten, built in the late 19th century opposite the İbrahim Bey Mosque in the city's market center, is one of the important structures of this period. Recognized as the city's first hotel, this structure is one of the important commercial representations of the Late Ottoman Period within the city and is among the architectural heritage elements of Balıkesir. Over time, it has undergone functional and spatial changes and transformations, becoming a place that even city dwellers know little about. This research aims to examine the historical stages of use of the Camlı Bedesten, which has lost its former importance over the past 40 years, its place and importance within the city, its architectural form, and its current state in the context of preservation. In this study, methods that qualitative observation, on-site examination, architectural documentation, archive research, and user interviews were employed. The information and developed materials obtained through these methods have revealed the changes the Camlı Bedesten has undergone throughout history, documented its current state, and presented concrete recommendations for its conservation.