Etik & Politikalar

1. Genel İlkeler

Mimarist Dergisi, bilimsel yayıncılıkta dürüstlük, şeffaflık, tarafsızlık, hesap verebilirlik, akademik özgürlük ve fikrî mülkiyete saygı ilkelerini benimser. Dergi; yazarlar, hakemler, editörler, yayın kurulu üyeleri ve yayın sürecine katılan tüm kişiler için geçerli olan bu politikalarla güvenilir, adil ve sorumlu bir akademik iletişim ortamı oluşturmayı amaçlar.

Etik değerlendirme ve yayın bütünlüğüne ilişkin süreçler, uygun olduğu ölçüde Committee on Publication Ethics (COPE) ilkeleri ve ilgili rehberler gözetilerek yürütülür. Ayrıca dergi uluslararası akademik mecraların önerdiği yayıncılık ilkelerini benimser; Council of Science Editors (CSE), European Association of Science Editors (EASE).

Politikanın kapsamı	Politikanın amacı
Yazarlar	Özgün, güvenilir, etik ilkelere uygun ve şeffaf çalışmalar sunulmasını sağlamak
Hakemler	Gizlilik, uzmanlık, tarafsızlık ve yapıcı değerlendirme ilkelerini güvence altına almak
Editörler ve yayın kurulu	Bilimsel ölçütlere dayalı, ayrımcılıktan uzak ve bağımsız karar mekanizması oluşturmak
Okurlar ve kurumlar	Yayınların güvenilirliğini, izlenebilirliğini ve kalıcı erişilebilirliğini desteklemek

2. Editöryal Bağımsızlık ve Tarafsızlık

Makaleler; derginin amaç ve kapsamına uygunluk, özgünlük, kuramsal veya kavramsal katkı, yöntemsel yeterlilik, verilerin ve yorumların tutarlılığı, etik uygunluk, kaynakların yeterliliği ve alan yazına katkı bakımından değerlendirilir. Kabul veya ret kararları; ticari çıkarlar, reklam ilişkileri, yazarın kurumsal konumu, unvanı, milliyeti, etnik kökeni, cinsiyeti, inancı, siyasi görüşü, engellilik durumu veya akademik niteliğe ilgisiz başka özelliklerden etkilenmez.

Editörler, kendileriyle kişisel, mesleki, kurumsal veya akademik rekabet ilişkisi bulunan çalışmaları değerlendirmez; bu tür dosyalar bağımsız bir editöre yönlendirilir. Yayıncı veya dergi sahibi, bilimsel değerlendirme sürecini destekler; ancak tekil makaleler hakkındaki editoryal kararlara ticari gerekçelerle müdahale etmez.

3. Hakemlik Politikası

Mimarist Dergisi, çift kör hakemlik modelini uygular. Yazarların kimlik bilgileri hakemlerden; hakemlerin kimlik bilgileri ise yazarlardan gizli tutulur. Yazarlar, değerlendirme dosyasında kimliklerini doğrudan veya dolaylı biçimde açığa çıkarabilecek bilgi, teşekkür notu, kurum adı, proje numarası ve dosya özelliklerini kaldırmakla yükümlüdür.

Her başvuru, önce editoryal ön incelemeden geçirilir. Bu aşamada çalışmanın dergi kapsamına uygunluğu, biçimsel koşulları, özgünlüğü, etik beyanları, kaynak kullanımı ve akademik yeterliliği değerlendirilir. Bu ölçütleri karşılamayan çalışmalar, dış hakem değerlendirmesine gönderilmeden gerekçeli olarak reddedilebilir.

Uygun bulunan çalışmalar, ilgili alanda uzman bağımsız hakemlere gönderilir. Hakemlerden değerlendirmelerini nesnel, kanıta dayalı, saygılı ve geliştirici bir üslupla yapmaları; çalışma hakkında kişisel veya aşağılayıcı ifadeler kullanmamaları beklenir. Editör, hakem görüşlerini, çalışmanın bütününü ve derginin yayın ilkelerini birlikte değerlendirerek kabul, düzeltme, yeniden değerlendirme veya ret kararı verir. Editör, gerekçesini kayda geçirmek kaydıyla, her hakem önerisini izlemek zorunda değildir.

Hakemler yalnızca uzmanlık alanlarına giren çalışmaları kabul etmeli; değerlendirmeyi belirtilen süre içinde tamamlayamayacaklarsa editöre gecikmeden bilgi vermelidir. Hakemlik daveti, bir çıkar çatışması veya tarafsızlığı zedeleyebilecek bir durum doğuruyorsa kabul edilmemelidir.

4. Gizlilik

Başvurular, değerlendirme sonuçlanıncaya kadar gizli belgelerdir. Editörler, yayın kurulu üyeleri, editoryal çalışanlar ve hakemler; başvuruya ilişkin metinleri, görselleri, ek dosyaları, verileri, değerlendirme raporlarını veya yayımlanmamış fikirleri yalnızca yayın sürecinin gerektirdiği amaçlarla kullanabilir.

Yayımlanmamış içerik, yazarın açık izni olmaksızın kişisel, mesleki veya ticari yarar için kullanılamaz; üçüncü kişilerle paylaşılamaz, çoğaltılamaz veya tartışılamaz. Yayın etiği ihlali şüphesi bulunması hâlinde dergi, inceleme için gerekli bilgileri yazarlar, ilgili kurumlar, yetkili etik kurullar, diğer dergiler veya yayıncılarla, gizlilik ve veri koruma ilkelerine uygun biçimde paylaşabilir.

5. Yazarlık, Katkı ve Yazarlık Değişiklikleri

Yazarlık hem akademik emeği tanır hem de çalışmanın bütünlüğüne ilişkin sorumluluk yükler. Yazar olarak gösterilen herkesin çalışmanın tasarımına, veri veya kaynakların toplanmasına, çözümlemesine ya da yorumlanmasına; metnin yazımına veya önemli akademik içeriğinin eleştirel gözden geçirilmesine anlamlı katkı sunmuş olması gerekir. Tüm yazarlar son metni onaylamalı, yayına gönderilmesini kabul etmeli ve kendi katkılarının doğruluğundan sorumlu olmalıdır.

Bu koşulları karşılamayan ancak çalışmaya teknik, idari, dilsel veya mali destek veren kişiler, izinleri alınarak Teşekkür bölümünde belirtilmelidir. Misafir, armağan, fahri ve hayalet yazarlık kabul edilmez. Sorumlu yazar; tüm uygun yazarların metinde yer aldığını, uygun olmayan kişilerin yazar olarak gösterilmediğini ve tüm yazarların başvuruyu onayladığını teyit etmekle yükümlüdür.

Yazar sırası ve yazarlık bilgileri ilk başvurudan önce belirlenmelidir. Başvuru sonrasında yazar ekleme, çıkarma veya sıralama değişikliği talepleri; gerekçeli bir dilekçe ve eklenen ya da çıkarılan kişi dâhil tüm yazarların yazılı onayıyla editörlüğe iletilir. Kabulden sonra yapılacak değişiklikler yalnızca istisnai ve yeterli biçimde gerekçelendirilmiş durumlarda değerlendirilir. Yayımdan sonra gereken değişiklikler, düzeltme bildirimi yoluyla duyurulabilir.

6. Çıkar Çatışması ve Finansal Destek

Yazarlar, hakemler ve editörler; mesleki yargılarını etkileyebilecek veya etkilediği izlenimini doğurabilecek her türlü mali ve mali olmayan ilişkiyi açıklamalıdır. İstihdam, danışmanlık, proje desteği, kurumsal bağlılık, kişisel veya mesleki ilişki, akademik rekabet, fikrî/ideolojik bağlılık ve benzeri durumlar çıkar çatışması oluşturabilir.

Yazarlar, başvuru sırasında ilgili çıkar çatışmalarını ve çalışmaya sağlanan tüm finansal destekleri beyan etmelidir. Destek veren kurumun adı ile varsa proje, hibe veya sözleşme numarası belirtilmelidir. Destek sağlayıcının araştırma tasarımı, veri toplama, analiz, yorumlama, metin hazırlama veya yayına gönderme kararındaki rolü açıkça yazılmalıdır. Çıkar çatışması ya da dış finansal destek bulunmuyorsa bu durum da ayrıca belirtilmelidir.

Bir çıkar çatışmasının varlığı, tek başına yayına engel değildir; temel koşul, şeffaflık ve editoryal değerlendirmede bağımsızlığın korunmasıdır.

7. Araştırma Etiği, Katılımcı Hakları ve Gizlilik

Mimarist Dergisi, sosyal bilimler alanında insanlarla, topluluklarla, kurumlarla veya çevrim içi katılımcılarla yürütülen araştırmalarda katılımcıların onurunun, özerkliğinin, mahremiyetinin ve kişisel verilerinin korunmasını bekler. Bu ilke; anket, görüşme, odak grup, gözlem, etnografik çalışma, görsel/işitsel kayıt, dijital iz, çevrim içi etkileşim, küçük örneklem, yerel topluluk çalışması ve benzeri araştırma tasarımlarında özellikle önem taşır.

Araştırma, yürürlükteki mevzuat ve araştırmacının bağlı olduğu kurumun etik değerlendirme usulleri uyarınca önceden etik kurul veya eşdeğer yetkili merci incelemesi gerektiriyorsa, bu onay veri toplamadan önce alınmış olmalıdır. Makalede, uygun olduğunda onay veren kurumun adı, karar veya başvuru numarası ve onay tarihi yer almalıdır. Etik kurul onayı gerekmeyen çalışmalarda, bu istisnanın dayanağı kısaca açıklanmalıdır. Dergi, gerekli görmesi hâlinde ilgili onay veya istisna belgesini talep edebilir.

Katılımcılardan doğrudan bilgi toplanan veya kimliğin belirlenebilir olduğu çalışmalar için, araştırmanın amacı, yöntemi, gönüllülük esasları, veri kullanımı ve mümkünse yayım biçimi hakkında açık bilgi verilerek katılım onayı alınmalıdır. Katılıma rıza gösterilmesi, kimliği belirlenebilir bilgi, görsel, ses kaydı veya alıntının yayımlanmasına otomatik olarak onay verildiği anlamına gelmez. Bu tür malzemelerin yayımlanması için ayrıca uygun izin alınması gerekir.

Yazarlar; ad, kurum, yer, ses, görsel, kullanıcı adı ve dolaylı tanımlayıcılar gibi kimlik belirleyici unsurları mümkün olduğunca anonimleştirmeli veya koruma altına almalıdır. Özellikle küçük örneklemlerde, nitel görüşmelerde, kurum içi çalışmalarda, çevrim içi içeriklerde ve hassas gruplarla yürütülen araştırmalarda yeniden tanımlanma riskine karşı ek özen gösterilmelidir.

8. Araştırma Verisi, Malzeme ve Tekrarlanabilirlik

Yazarlar, çalışmalarının sonuçlarını destekleyen veri, belge, kodlama şeması, araştırma aracı, görsel malzeme, analiz betiği veya diğer kayıtları, tabi oldukları mevzuat ve kurum kuralları çerçevesinde saklamalıdır. Dergi; etik, hukuki, gizlilik veya telif bakımından engel bulunmadığında, araştırmayı anlamaya ve değerlendirmeye yarayan veri ile yardımcı materyalin güvenilir bir arşivde veya ek dosya olarak erişilebilir kılınmasını teşvik eder.

Makalelerde uygun olduğunda bir Veri Erişilebilirliği Beyanı bulunmalıdır. Bu beyan, verinin nerede erişilebileceğini, makul bir talep üzerine sorumlu yazardan sağlanıp sağlanamayacağını veya paylaşımın neden sınırlı olduğunu açıklar. Kişisel veri, gizli kurumsal bilgi, telifli araştırma aracı veya kimlik belirlenmesi riski taşıyan malzeme içeren setlerin paylaşımı sınırlandırılabilir. Bu sınırlamalar gerçek, ölçülü ve açık biçimde gerekçelendirilmelidir.

Veri uydurma, veri veya bulguları çarpıtma, seçici biçimde gizleme, uygunsuz görsel müdahale veya sonuçları kasıtlı olarak yanıltıcı biçimde sunma ciddi etik ihlaldir.

9. Yapay Zekâ Destekli Teknolojilerin Kullanımı

Üretken yapay zekâ ve yapay zekâ destekli araçlar; metin üretimi, çeviri, özetleme, kodlama, görsel tasarım veya veri analizi gibi amaçlarla kullanılmışsa, kullanımları şeffaf biçimde beyan edilmelidir. Beyanda kullanılan aracın adı, kullanım amacı ve katkısının niteliği ile kapsamı belirtilmelidir. Yapay zekâ ya da makine öğrenmesi, araştırma yönteminin bir bileşeniyse; model, veri, işlem adımları ve değerlendirme yöntemi çalışmanın incelenmesini mümkün kılacak açıklıkta yazılmalıdır.

Salt yazım, dilbilgisi, noktalama, kaynak yönetimi ve biçimsel düzenleme yapan; metnin fikrî içeriğini üretmeyen veya esaslı biçimde değiştirmeyen araçların ayrıca beyan edilmesi gerekmeyebilir. Buna karşılık, yapay zekâ sistemleri yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez. Yazarlık; son metni onaylama, sorumluluk üstlenme ve çalışmaya ilişkin sorulara yanıt verme kapasitesi gerektirir; bu sorumluluk yalnızca gerçek kişilerce üstlenilebilir.

Yazarlar, yapay zekâ çıktısı olan bilgi, yorum, alıntı, kaynakça, veri, hesaplama ve görselleri bağımsız olarak doğrulamakla yükümlüdür. Uydurma kaynak, hatalı atıf, çarpıtılmış bulgu, intihal, telif ihlali veya yanıltıcı yapay zekâ görseli etik ihlal olarak değerlendirilir. Yapay zekâ araçları araştırma verisi veya bulgu üretmek, değiştirmek ya da uydurmak için kullanılamaz. Kavramsal şema veya açıklayıcı illüstrasyon gibi yapay zekâ destekli görseller, araştırma verisiymiş gibi sunulmamalı ve gerekli olduğunda açıkça belirtilmelidir.

Hakemler ve editörler, gizliliği, telif haklarını ve veri koruma yükümlülüklerini güvence altına almayan kamuya açık üretken yapay zekâ sistemlerine başvuru metni, ek dosya, yayımlanmamış veri veya değerlendirme içeriği yükleyemez. Yapay zekâ, editoryal veya hakemlik kararlarında bağımsız insan muhakemesinin yerine geçemez.

10. Özgünlük, İntihal ve Yayın Bütünlüğü

Mimarist Dergisine gönderilen tüm çalışmalar özgün olmalıdır. Başka kişilere ait düşünce, metin, veri, görsel, harita, tablo, çizim, fotoğraf veya diğer fikrî ürünler uygun atıf ve gerekli izinler olmaksızın kullanılamaz. Doğrudan aktarımlar tırnak işareti ve kaynakla; dolaylı aktarımlar ise uygun atıfla gösterilmelidir.

Benzerlik raporları, editoryal değerlendirmede yardımcı araçtır; tek başına belirli bir benzerlik oranı intihal kararı anlamına gelmez. Editörler, benzerliğin kaynağını, bağlamını, kapsamını ve çalışmanın özgün katkısına etkisini dikkate alır. Öz-intihal, metin geri dönüşümü, dilimleme, mükerrer veya gereksiz tekrar yayın ve daha önce yayımlanmış çalışmanın özgün bir ürünmüş gibi sunulması da yayın etiği bakımından incelemeye konu olabilir.

Makaleler aynı anda başka bir derginin değerlendirmesinde olmamalıdır. Yazarlar, değerlendirme süreci devam eden bir çalışmayı, Mimarist Dergisinin yazılı bilgisi olmadan başka bir dergiye gönderemez. Atıf manipülasyonu, hakemlik sürecini etkilemeye yönelik girişimler, uygunsuz yazarlık, çıkar çatışmasını gizleme ve araştırma verisini etik dışı toplama veya kullanma da yayın bütünlüğünü zedeleyen davranışlardır.

11. Ön Baskı, Geri Çekme ve Başvuru Süreci

Ön baskı politikası: Çalışmanın tanınmış bir ön baskı platformunda hakemlik öncesi paylaşılmış olması, dergi tarafından otomatik olarak önceki yayın sayılmaz. Ancak yazarlar, başvuru sırasında ön baskının varlığını, bağlantısını veya kalıcı tanımlayıcısını bildirmelidir. Ön baskı, hakemlikten geçtiği izlenimini vermemeli; nihai makale yayımlandığında platformun izin verdiği ölçüde resmî yayına bağlantı eklenmelidir.

Başvurunun geri çekilmesi: Kabul öncesinde bir çalışmasını geri çekmek isteyen yazarlar, gerekçeli yazılı taleplerini editörlüğe iletmelidir. Sorumlu yazar, tüm ortak yazarların bu talebi onayladığını güvence altına alır. Kabulden ve üretim sürecine girişten sonra geri çekme, yalnızca istisnai durumlarda editoryal onayla değerlendirilebilir. Yayımlanmış makalelere ilişkin sorunlar, geri çekme talebi yerine düzeltme, editoryal bildirim veya geri çekme mekanizmalarıyla ele alınır.

12. Düzeltmeler, Editoryal Bildirimler ve Geri Çekme

Dergi, bilimsel kaydın doğruluğunu ve bütünlüğünü korumayı amaçlar. Yayımlanmış bir makalede anlamı, yorumlamayı, atfı, üst veriyi, görseli veya sunumu etkileyen bir hata saptandığında, editörlük düzeltme yayımlanmasına karar verebilir. Düzeltme, asıl makaleyle açık biçimde ilişkilendirilir ve kalıcı olarak erişilebilir tutulur. Bilimsel anlamı etkilemeyen küçük yazım veya biçim hataları, ayrı bir bildirim olmaksızın düzeltilebilir.

Bir makalenin bulguları ciddi hata, uydurma, çarpıtma, intihal, izinsiz/mükerrer yayın, etik dışı veri kullanımı, esaslı yazarlık ihlali, hakemlik manipülasyonu veya telif haklarının ağır ihlali nedeniyle güvenilirliğini yitirmişse geri çekme değerlendirilebilir. Geri çekilen makale, bilimsel kaydın izlenebilirliği için normalde erişimde kalır; ancak açık bir geri çekme ibaresi ve uygun bir bildirimle işaretlenir. Geri çekme, kişileri cezalandırma değil, yayın kaydının güvenilirliğini koruma işlemidir.

Yayın öncesinde veya sonrasında etik ihlal şüphesi doğduğunda dergi; yazarlardan açıklama, özgün veri veya belge, etik beyan, katkı dökümü ya da başka destekleyici malzeme isteyebilir. İnceleme sonuçlanıncaya kadar editoryal süreç askıya alınabilir. Şüphenin doğrulanması hâlinde ret, düzeltme, editoryal bildirim, geri çekme veya bilimsel kaydı korumaya yönelik başka uygun işlemler uygulanabilir.

13. Şikâyet ve İtirazlar

Yazarlar; editoryal işlem, hakemlik, etik ihlal, editöryal davranış veya yayın kararı hakkında şikâyet ya da itirazda bulunabilir. Bir yayın kararına itiraz eden yazarın, değerlendirme sürecinde önemli bir akademik veya usulî hata olduğunu somut biçimde açıklaması gerekir. Sadece hakem veya editör görüşüne katılmamak, tek başına itiraz gerekçesi oluşturmaz.

Başvurular kare@karepb.com üzerinden editörlüğe iletilir. İtiraz, ilk kararda doğrudan rol almamış uygun bir editör veya yayın kurulu üyesi tarafından incelenebilir. Başeditörle ilgili bir şikâyet varsa dosya, bağımsız bir yayın kurulu üyesine veya yetkili yayıncı temsilcisine yönlendirilir. İnceleme sonunda verilen karar, derginin iç başvuru yolları bakımından nihaidir.

14. Telif Hakkı, Lisans ve Açık Erişim

Yazarlar, üçüncü kişilere ait görsel, tablo, fotoğraf, harita, uzun alıntı, ölçek, anket, plan, çizim veya diğer telif korumalı malzemeleri kullanmak için gerekli izinleri başvurudan önce almak ve uygun atfı sağlamakla yükümlüdür. Bir çalışmanın yayımlanması, derginin veya yayıncının makalede açıklanan görüş, yöntem, kurum, ürün ya da hizmetleri onayladığı anlamına gelmez.

Mimarist Dergisinde yayımlanan makalelerin telif ve kullanım koşulları, her makalenin ilk sayfasında ve/veya dergi web sitesinde açıkça gösterilir. [Derginin lisansı: CC BY-NC 4.0] Açık erişimli yayımlarda kullanıcılar, ilgili lisansın atıf, paylaşım, uyarlama ve varsa ticari kullanım koşullarına uymalıdır.

Yazarlar, derginin lisans ve telif koşullarına uymak kaydıyla çalışmalarının ön baskı, kabul edilmiş yazar nüshası veya nihai yayımlanmış sürümünü kurumsal arşivlerde, konu arşivlerinde ve kişisel akademik web sayfalarında paylaşabilir. Paylaşılan sürüm açıkça tanımlanmalı; nihai yayıma DOI veya kalıcı bağlantı varsa eklenmelidir.

15. Arşivleme, Yayın Ücretleri ve Reklam

Mimarist Dergisi, yayımlanan sayı ve makalelerin uzun dönemli erişilebilirliğini destekler. İçerikler derginin elektronik arşivinde saklanır; uygun olduğunda bağımsız dijital koruma ve arşivleme hizmetlerinden de yararlanılabilir. Bu politika, dergi web sitesine geçici veya kalıcı olarak erişilemediği durumlarda bilimsel içeriğin korunmasını amaçlar.

Yayın ücreti politikası: Mimarist Dergisi makale başvurusu, editöryal işlem, hakemlik, kabul veya yayımlama için yazarlardan herhangi bir ücret talep etmez. Mali düzenlemeler editoryal kararlardan tamamen bağımsızdır.

Reklam politikası: Dergiye reklam verenler hakemlik, editöryal değerlendirme veya kabul kararlarını etkileyemezler.

16. Sorumluluk Reddi

Mimarist Dergisinde yayımlanan makalelerdeki görüşler, yorumlar, sonuçlar ve iddialar yazarlara aittir; editörlerin, yayın kurulunun, yayıncının veya bağlı kurumların görüşlerini zorunlu olarak yansıtmaz. Yazarlar, çalışmalarının doğruluğu, geçerliliği, özgünlüğü, etik uygunluğu ve telif haklarına uyumundan sorumludur.

Dergi, editörler, yayın kurulu ve yayıncı; yayımlanan içeriklerin kullanımından doğabilecek doğrudan veya dolaylı sonuçlardan sorumlu tutulamaz. Bir makalenin yayımlanması, derginin söz konusu içerikte ileri sürülen bilimsel, kuramsal, kurumsal veya mesleki görüşleri benimsediği anlamına gelmez.