Kurgusal Stüdyodan Kamusal Alana Doğru: İnşasız Canlı Projelerle Toplum Odaklı Bir Pedagoji
1MSGSÜ, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
2MSGSÜ, Mimarlık Bölümü
Mimar.ist Dergi 2026; 26(85): 98-107
DOI: 10.14744/mrst.2026.36854
Mimarlık eğitiminin kurumsallaşmasıyla birlikte, stüdyo kurgusu ile kentsel gerçekliğin çok aktörlü, devingen ve müzakereye dayalı doğası arasında bir mesafe oluşmuştur. Yapay zekânın teknik üretimi giderek otomatikleştirdiği bir bağlamda, belirsizlik yönetimi, paydaşlarla iletişim ve arabuluculuk gibi stüdyo dışı etkileşimle gelişen yumuşak beceriler daha görünür ve kritik hâle gelmektedir. Bu çerçevede canlı projeler, stüdyo ile saha arasındaki mesafeyi azaltan pedagojik bir köprü sunar; ancak yaklaşımın sıklıkla yüksek bütçe ve lojistik gerektiren Tasarla–İnşa (Design–Build) modelleriyle özdeşleştirilmesi, farklı ölçek ve koşullarda uygulanabilirliğini sınırlayabilmektedir. Bu çalışma, fiziksel inşa gerektirmeyen inşasız (no-build) canlı projeleri sistematik bir taksonomi altında sınıflandırarak kapsayıcı bir pedagojik çerçeve önermektedir. Live Projects Network (LPN), Sheffield School of Architecture (SSoA) ve Hands-on Bristol (UWE) veri tabanlarından derlenen 154 vaka içinden no-build odağını karşılayan 65 uluslararası örnek, kapsam derlemesi ve tümevarımcı/tematik kodlama ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda mekânsal müdahale biçimleri beş kategoride toplanmıştır: Savunuculuk ve Belgeleme, Stratejik Senaryolama, Rehber ve Kılavuzlar, Katılım Araçları ve Taktiksel Müdahaleler. Bulgular, bir projenin “canlı” niteliğinin fiziksel inşadan ziyade gerçek paydaşlarla kurulan geri bildirim döngüsü, müzakere ve belirsizlik yönetimi üzerinden üretilebildiğini göstermektedir. Önerilen taksonomi, yapay zekâ çağında mimarın strateji kurma, kolaylaştırıcılık ve toplumsal arabuluculuk gibi yumuşak becerilerini geliştirmeye dönük bir stüdyo yol haritası sunar; inşasız canlı projelerin mimarlık eğitiminin sosyal ve politik etki alanını genişleten nitelikli üretim biçimleri olduğunu ortaya koyar.
Anahtar Kelimeler: Canlı Projeler, Mimarlık Eğitimi, İnşasız Yaklaşım, Taksonomi, Kapsamlı Tarama.
With the institutionalization of architectural education, a gap has emerged between the studio’s pedagogical construct and the multiactor, dynamic, and negotiation-driven nature of urban reality. In a context where artificial intelligence increasingly automates technical production, soft skills cultivated through extra-studio engagement—such as managing uncertainty, communicating with stakeholders, and mediation—have become more visible and critical. Within this framework, live projects offer a pedagogical bridge that reduces the distance between studio and field; however, the frequent association of this approach with resource-intensive Design–Build models can constrain its applicability across different scales and conditions. This study proposes an inclusive pedagogical framework by systematically classifying no-build live projects under a comprehensive taxonomy. From a corpus of 154 cases compiled from the Live Projects Network (LPN), the Sheffield School of Architecture (SSoA), and Hands-on Bristol (UWE) databases, 65 international examples meeting the no-build focus were analyzed through a scoping review and inductive/thematic coding. The analysis identifies five categories of spatial intervention: Advocacy and Documentation, Strategic Scenario-Building, Guides and Toolkits, Participation Tools, and Tactical Interventions. The findings indicate that the “liveness” of a project can be produced not primarily through physical construction but through feedback loops with real stakeholders, negotiation, and the management of uncertainty. The proposed taxonomy offers a studio roadmap for developing architects’ soft skills—such as strategic thinking, facilitation, and societal mediation—in the age of artificial intelligence, and demonstrates that no-build live projects constitute rigorous modes of production that expand the social and political scope of architectural education.
Burak Çıkırıkçı1