İstanbul’un giderek azalan yeşil alanları içinde hem doğal hem de kültürel katmanlarıyla öne çıkan Validebağ Korusu, biyolojik çeşitliliği ve tarihsel sürekliliğiyle önemli bir kentsel kültürel peyzaj örneğidir. 18. yüzyıldan itibaren Osmanlı saray çevresinin sayfiye alanı olarak kullanılan bölge, zaman içinde bağ köşklerinden sağlık ve eğitim yapılarının bulunduğu bir yerleşkeye dönüşmüş; 20. yüzyıl boyunca bir sağlık kampüsü olarak kent belleğinde özel bir yer edinmiştir. 1999 yılında birinci derece doğal sit alanı olarak tescillenen koru, sonraki yıllarda farklı dönemlerde yapılaşma baskılarına maruz kalmış; buna karşın sivil toplumun koruma yönündeki çabaları sayesinde büyük ölçüde varlığını sürdürmüştür. Bu çalışma, Validebağ Korusu’nun doğal ve kültürel değerlerini çok katmanlı bir yaklaşımla belgelemeyi ve kültürel peyzaj bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Arşiv belgeleri, haritalar ve rölöve çalışmalarının karşılaştırmalı analiziyle, alanın tarihsel gelişimi ve mekânsal dönüşümü incelenmiştir. Bulgular, Validebağ Korusu’nun yalnızca doğal bir alan değil, aynı zamanda tarihi, ekolojik ve toplumsal hafızayı bir arada barındıran bir kültürel peyzaj olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, çalışmanın koruma ekosistemine katkı sağlaması ve Validebağ Korusu’nun çok katmanlı değerlerine dikkat çekmesi hedeflemektedir.
Abstract
Among the diminishing green spaces of Istanbul, Validebağ Grove stands out as an urban oasis that embodies both natural and cultural layers, representing a significant example of urban cultural landscape through its biological diversity and historical continuity. Since the 18th century, the area—originally used as a summer retreat by the Ottoman court—has gradually evolved into a settlement hosting vineyard pavilions, health, and educational facilities, and throughout the 20th century, became a prominent health campus embedded in the city’s collective memory. Although the grove was designated as a first-degree natural site in 1999, it has since faced recurrent urban development pressures; nevertheless, it has largely been preserved thanks to persistent civil society efforts. This study aims to document and interpret the natural and cultural values of Validebağ Grove through a multilayered analytical approach within the framework of the cultural landscape concept. Comparative analyses of archival documents, historical maps, and measured drawings reveal the historical development and spatial transformation of the area. The findings demonstrate that Validebağ Grove is not only a natural environment but also a cultural landscape integrating historical, ecological, and social memory. In this regard, the study seeks to contribute to the heritage conservation discourse and draw attention to the multifaceted values of Validebağ Grove.